ទស្សនវិជ្ជា Stoicism៖ របៀបរស់នៅដែលអាចជួយឱ្យជីវិតកាន់តែរឹងមាំ ប្រកបដោយភាពសុខសាន្ត

នៅក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ យើងតែងតែជួបរឿងដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ មនុស្សខ្លះមិនចូលចិត្តយើង ការងារមិនតែងតែដំណើរការដូចដែលយើងចង់បាន ទំនាក់ទំនងអាចបញ្ចប់ ផែនការអាចបរាជ័យ ហើយពេលខ្លះយើងក៏ត្រូវប្រឈមមុខនឹងការបាត់បង់ដែលមិនបានរំពឹងទុក។ បញ្ហាមិនមែនស្ថិតនៅលើការដែលជីវិតមានបញ្ហានោះទេ។ ប៉ុន្តែបញ្ហាស្ថិតនៅលើរបៀបដែលយើងឆ្លើយតបចំពោះបញ្ហាទាំងនោះ។

នេះគឺជាគំនិតសំខាន់មួយរបស់ Stoicism ដែលជាទស្សនវិជ្ជាបុរាណមួយរបស់ក្រិក និងរ៉ូម។ Stoicism មិនបង្រៀនឱ្យយើងរស់នៅដោយគ្មានអារម្មណ៍ ឬក្លាយជាមនុស្សចិត្តត្រជាក់ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាបង្រៀនឱ្យយើងយល់ពីអ្វីដែលស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់យើង អ្វីដែលមិនស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់យើង និងរបៀបរស់នៅដោយមានគោលការណ៍ ទោះបីជាពិភពលោកមិនដំណើរការតាមបំណងរបស់យើងក៏ដោយ។

Stoicism គឺជាអ្វី?

Stoicism គឺជាទស្សនវិជ្ជាដែលកើតឡើងនៅទីក្រុង អាតែន ប្រទេសក្រិក ប្រហែលដើមសតវត្សទី៣ មុនគ.ស. ហើយក្រោយមកបានរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងសង្គមរ៉ូម។ ក្នុងចំណោមទស្សនវិទូដ៏ល្បីល្បាញរបស់ Stoicism មាន Epictetus, Seneca និង Marcus Aurelius។ ពួកគេរស់នៅក្នុងសម័យ និងបរិបទខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែមានគំនិតរួមមួយ គឺថា ជីវិតល្អមិនមែនកើតចេញពីការដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងពិភពលោកបានទាំងមូលនោះទេ ប៉ុន្តែកើតចេញពីការដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបាន។

Stoicism ផ្តោតលើការរស់នៅដោយប្រាជ្ញា ភាពក្លាហាន ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង និងយុត្តិធម៌។ គោលដៅមិនមែនជាការរកជីវិតដែលគ្មានបញ្ហានោះទេ ប៉ុន្តែជាការក្លាយជាមនុស្សដែលអាចប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបានល្អជាងមុន។ ខាងក្រោមគឺជាគោលការណ៍សំខាន់ៗនៃទស្សនវិជ្ជា Stoicism ដែលអ្នកអាចយកទៅអនុវត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដើម្បីសុភមង្គល និងភាពជោគជ័យ។

១. បែងចែកអ្វីដែលអ្នកអាចគ្រប់គ្រង និងអ្វីដែលអ្នកមិនអាចគ្រប់គ្រង

នេះគឺជាគោលការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់ Stoicism។ យើងអាចគិតថាជីវិតរបស់យើងមានពីរផ្នែក៖

អ្វីដែលយើងអាចគ្រប់គ្រងបាន

• គំនិតរបស់យើង
• ការសម្រេចចិត្តរបស់យើង
• សកម្មភាពរបស់យើង
• របៀបដែលយើងឆ្លើយតប
• តម្លៃ និងគោលការណ៍ដែលយើងជ្រើសរើសរស់នៅតាម

អ្វីដែលយើងមិនអាចគ្រប់គ្រងបានទាំងស្រុង

• មតិរបស់អ្នកដទៃ
• អតីតកាល
• អាកាសធាតុ
• សេដ្ឋកិច្ច
• លទ្ធផលចុងក្រោយនៃការខិតខំ
• ការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សផ្សេង
• ព្រឹត្តិការណ៍ដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យ

បញ្ហាជាច្រើនកើតឡើងនៅពេលយើងព្យាយាមគ្រប់គ្រងអ្វីដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើអ្នកផ្ញើសារទៅមនុស្សម្នាក់ ហើយគាត់មិនឆ្លើយតប អ្នកអាចគ្រប់គ្រងបានថា អ្នកផ្ញើសារដោយការគោរព និងភាពស្មោះត្រង់។ ប៉ុន្តែអ្នកមិនអាចបង្ខំគាត់ឱ្យឆ្លើយតបបានទេ។

ដូច្នេះ Stoicism នឹងសួរថា៖ “តើផ្នែកណាដែលស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្ញុំ?” នៅពេលអ្នកផ្តោតលើផ្នែកនោះ អ្នកនឹងចំណាយថាមពលផ្លូវចិត្តតិចជាងមុនទៅលើអ្វីដែលអ្នកមិនអាចផ្លាស់ប្តូរ។

២. អ្នកមិនអាចជ្រើសរើសអ្វីដែលកើតឡើង ប៉ុន្តែអាចជ្រើសរើសការឆ្លើយតប

Stoicism មិនសន្យាថា អ្នកនឹងទទួលបានអ្វីដែលអ្នកចង់បាននោះទេ។ វាបង្រៀនអ្វីដែលមានប្រយោជន៍ជាងនេះ៖ អ្នកអាចរក្សាសមត្ថភាពក្នុងការជ្រើសរើសការឆ្លើយតបរបស់អ្នក។ អ្នកអាចបរាជ័យក្នុងអាជីវកម្ម ប៉ុន្តែអ្នកអាចជ្រើសរើសរៀនពីវា។ អ្នកអាចត្រូវគេរិះគន់ ប៉ុន្តែអ្នកអាចជ្រើសរើសពិនិត្យមើលថាតើការរិះគន់នោះមានប្រយោជន៍ឬអត់។ អ្នកអាចបាត់បង់ឱកាសមួយ ប៉ុន្តែអ្នកអាចជ្រើសរើសបន្តស្វែងរកឱកាសថ្មី។

នេះមិនមានន័យថា យើងត្រូវធ្វើពុតជាមិនឈឺចាប់ទេ។ Stoicism មិនមែនជាការបដិសេធអារម្មណ៍ឡើយ។ វាគឺជាការមិនអនុញ្ញាតឱ្យអារម្មណ៍បណ្តាលឱ្យយើងធ្វើអ្វីដែលផ្ទុយពីតម្លៃ និងហេតុផលរបស់យើង។

៣. កុំឱ្យមតិរបស់អ្នកដទៃកំណត់តម្លៃរបស់អ្នក

មនុស្សជាច្រើនរស់នៅដោយព្យាយាមទទួលបានការយល់ព្រមពីអ្នកដទៃ។ យើងចង់ឱ្យគេចូលចិត្តយើង។ យើងចង់ឱ្យគេគោរពយើង។ យើងខ្លាចការរិះគន់។ យើងប្រៀបធៀបខ្លួនជាមួយមនុស្សដែលមានជីវិតល្អជាងយើង ហើយចាប់ផ្តើមគិតថា ខ្លួនឯងមិនគ្រប់គ្រាន់។

Stoicism ផ្តល់នូវទស្សនៈផ្សេងមួយ៖ តម្លៃរបស់អ្នកមិនគួរពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើការវាយតម្លៃរបស់អ្នកដទៃឡើយ។ មនុស្សម្នាក់អាចសរសើរអ្នកថ្ងៃនេះ ហើយរិះគន់អ្នកនៅថ្ងៃស្អែក។ ប្រសិនបើតម្លៃខ្លួនឯងរបស់អ្នកពឹងផ្អែកលើមតិរបស់ពួកគេ នោះអារម្មណ៍របស់អ្នកនឹងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយអ្នកដទៃ។

ការរស់នៅតាម Stoicism មានន័យថា អ្នកគួរតែសួរខ្លួនឯងថា៖ “តើខ្ញុំកំពុងធ្វើអ្វីដែលខ្ញុំជឿថាត្រឹមត្រូវឬទេ?” សំណួរនេះមានសារៈសំខាន់ជាង “តើគេចូលចិត្តខ្ញុំឬទេ?”។

៤. កុំប្រៀបធៀបជីវិតរបស់អ្នកជាមួយអ្នកដទៃ

បណ្តាញសង្គមធ្វើឱ្យការប្រៀបធៀបកាន់តែងាយស្រួលជាងមុន។ យើងឃើញមនុស្សម្នាក់មានផ្ទះល្អ រថយន្តល្អ អាជីវកម្មជោគជ័យ ទំនាក់ទំនងល្អ ឬធ្វើដំណើរទៅកន្លែងស្អាតៗ។ បន្ទាប់មកយើងមើលជីវិតរបស់ខ្លួន ហើយមានអារម្មណ៍ថាយើងកំពុងនៅពីក្រោយ។ ប៉ុន្តែយើងកំពុងប្រៀបធៀប ជីវិតពិតរបស់យើងជាមួយផ្នែកដែលគេជ្រើសរើសមកបង្ហាញ។

Stoicism អាចជួយឱ្យយើងផ្លាស់ប្តូរសំណួរ។ ជំនួសឱ្យការសួរថា៖ “ហេតុអ្វីបានជាគេមានច្រើនជាងខ្ញុំ?” សាកសួរថា៖ “តើខ្ញុំកំពុងប្រើអ្វីដែលខ្ញុំមានឱ្យបានល្អបំផុតហើយឬនៅ?” នេះធ្វើឱ្យការផ្តោតអារម្មណ៍ត្រឡប់មករកជីវិតរបស់យើងវិញ។

៥. រៀនទទួលយកភាពមិនប្រាកដប្រជានៃជីវិត

មនុស្សជាច្រើនមានបញ្ហាថប់បារម្ភ ពីព្រោះពួកគេចង់ដឹងថាអនាគតនឹងទៅជាយ៉ាងណា។ តើយើងនឹងជោគជ័យឬទេ? តើអាជីវកម្មនឹងដំណើរការឬទេ? តើទំនាក់ទំនងនឹងនៅជាមួយគ្នារហូតឬទេ? តើយើងនឹងមានសុខភាពល្អរហូតឬទេ?

ការពិតគឺថា យើងមិនអាចដឹងចម្លើយទាំងអស់នេះបានទេ។ Stoicism មិនស្នើឱ្យយើងព្យាយាមទស្សន៍ទាយអនាគតឱ្យបានល្អឥតខ្ជោះទេ។ វាបង្រៀនឱ្យយើង ត្រៀមខ្លួនសម្រាប់អ្វីដែលអាចកើតឡើង ហើយរស់នៅបានល្អជាមួយភាពមិនប្រាកដប្រជា។ អ្នកអាចរៀបចំផែនការ ប៉ុន្តែមិនអាចធានាលទ្ធផលបានទេ។

អ្នកអាចខិតខំ ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាឱ្យពិភពលោកផ្តល់លទ្ធផលដែលអ្នកចង់បានឡើយ។ ការយល់ដឹងនេះអាចធ្វើឱ្យចិត្តស្ងប់ជាងការព្យាយាមគ្រប់គ្រងអនាគតទាំងមូល។

៦. ប្រើការលំបាកជាឱកាសហ្វឹកហាត់

ទស្សនវិជ្ជា Stoicism មានគំនិតគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍មួយ៖ ឧបសគ្គអាចក្លាយជាវត្ថុសម្រាប់ហ្វឹកហាត់ខ្លួនឯង។ បើអ្នកត្រូវរង់ចាំ អ្នកអាចហ្វឹកហាត់ភាពអត់ធ្មត់។ បើអ្នកត្រូវប្រឈមនឹងការរិះគន់ អ្នកអាចហ្វឹកហាត់ភាពរឹងមាំផ្លូវចិត្ត។ បើអ្នកជួបបរាជ័យ អ្នកអាចហ្វឹកហាត់ការទទួលស្គាល់ការពិត និងការចាប់ផ្តើមឡើងវិញ។ បើអ្នកជួបមនុស្សពិបាក អ្នកអាចហ្វឹកហាត់ការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងការរក្សាគោលការណ៍របស់ខ្លួន។

នេះមិនមានន័យថា យើងត្រូវចូលចិត្តការលំបាកទេ។ ប៉ុន្តែយើងអាចសួរថា៖ “នៅក្នុងស្ថានភាពនេះ តើខ្ញុំអាចរៀនអ្វីបាន?” សំណួរនេះអាចផ្លាស់ប្តូររបៀបដែលយើងមើលបញ្ហា។

៧. អនុវត្តការគិតអំពីភាពបាត់បង់

Stoicism ក៏មានការអនុវត្តមួយដែលគេហៅថា ការស្រម៉ៃពីភាពអវិជ្ជមាន (Negative Visualization) គឺការស្រមៃថា អ្វីដែលយើងមាននៅថ្ងៃនេះអាចមិនមានជារៀងរហូត។ វាមិនមែនជាការគិតអវិជ្ជមានដើម្បីធ្វើឱ្យខ្លួនឯងភ័យខ្លាចនោះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាជាវិធីមួយដើម្បីបង្កើនការដឹងគុណ។

នៅពេលយើងដឹងថាពេលវេលាជាមួយមនុស្សជាទីស្រឡាញ់មិនមានជារៀងរហូតទេ យើងអាចឱ្យតម្លៃពេលវេលានោះកាន់តែខ្លាំង។ នៅពេលយើងដឹងថាទ្រព្យសម្បត្តិអាចបាត់បង់ យើងអាចប្រើប្រាស់វាដោយមានការដឹងគុណជាងមុន។ នៅពេលយើងដឹងថាយុវវ័យមិននៅជាមួយយើងជារៀងរហូត យើងអាចចាប់ផ្តើមរស់នៅដោយមានអត្ថន័យជាងមុន។ ការដឹងថាអ្វីមួយមិនអាចមានជារៀងរហូត អាចធ្វើឱ្យយើងឱ្យតម្លៃវាកាន់តែខ្លាំង។

៨. ផ្តោតលើគុណធម៌ មិនមែនតែលទ្ធផល

Stoicism មើលឃើញថា ជីវិតល្អមិនត្រូវបានវាស់ត្រឹមតែលើទ្រព្យសម្បត្តិ ឋានៈ ឬភាពជោគជ័យខាងក្រៅឡើយ។ អ្វីដែលសំខាន់គឺថា តើយើងក្លាយជាមនុស្សបែបណា? Stoicism ផ្តោតលើគុណធម៌សំខាន់ៗដូចជា៖

• បញ្ញា — ដឹងថាអ្វីត្រឹមត្រូវ និងអ្វីមិនត្រឹមត្រូវ
• ភាពក្លាហាន — ធ្វើអ្វីដែលត្រឹមត្រូវ ទោះបីជាវាពិបាក
• ការគ្រប់គ្រងខ្លួនឯង — មិនឱ្យចំណង់ និងអារម្មណ៍គ្រប់គ្រងខ្លួនឯង
• យុត្តិធម៌ — ប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកដទៃដោយភាពត្រឹមត្រូវ និងការគោរព

ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើអ្នកបើកអាជីវកម្ម អ្នកមិនអាចធានាថាអាជីវកម្មនឹងជោគជ័យទេ។ ប៉ុន្តែអ្នកអាចធានាថា អ្នកធ្វើការដោយស្មោះត្រង់ ខិតខំ រៀនពីកំហុស និងប្រព្រឹត្តចំពោះអតិថិជនដោយយុត្តិធម៌។ នោះជាផ្នែកដែលស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នក។

៩. រស់នៅក្នុងបច្ចុប្បន្ន

មនុស្សជាច្រើនរស់នៅក្នុងអតីតកាល ឬអនាគតកាល។ យើងសោកស្តាយចំពោះអ្វីដែលបានកើតឡើង ហើយបារម្ភអំពីអ្វីដែលមិនទាន់កើតឡើង។ ប៉ុន្តែពេលវេលាតែមួយដែលយើងអាចធ្វើអ្វីមួយបាន គឺ ពេលបច្ចុប្បន្ន។ អ្នកមិនអាចកែប្រែការសម្រេចចិត្តកាលពីម្សិលមិញបានទេ។ អ្នកក៏មិនអាចរស់នៅក្នុងថ្ងៃស្អែកនៅថ្ងៃនេះបានដែរ។ អ្វីដែលអ្នកអាចធ្វើបាន គឺសួរខ្លួនឯងថា៖ “តើអ្វីជារឿងត្រឹមត្រូវដែលខ្ញុំអាចធ្វើនៅថ្ងៃនេះ?” ប្រសិនបើអ្នកធ្វើដូច្នេះជារៀងរាល់ថ្ងៃ ជីវិតរបស់អ្នកនឹងចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរតាមរយៈការសម្រេចចិត្តតូចៗជាច្រើន។

១០. Stoicism មិនមែនមានន័យថា “មិនខ្វល់ពីអ្វីទាំងអស់”

វាមានការយល់ច្រឡំជាញឹកញាប់ថា មនុស្សដែលអនុវត្ត Stoicism គឺជាមនុស្សដែលមិនមានអារម្មណ៍ និងមិនខ្វល់ពីអ្វីទាំងអស់។ នេះមិនមែនជាចំណុចសំខាន់របស់ Stoicism ទេ។ អ្នកអាចស្រឡាញ់គ្រួសារ ហើយនៅតែយល់ថាអ្នកមិនអាចគ្រប់គ្រងអ្វីៗដែលកើតឡើងចំពោះពួកគេបានទាំងអស់។ អ្នកអាចចង់បានភាពជោគជ័យ ហើយនៅតែទទួលស្គាល់ថាលទ្ធផលមិនស្ថិតនៅក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់អ្នកទាំងស្រុង។ អ្នកអាចឈឺចាប់ពេលបាត់បង់មនុស្សម្នាក់ ហើយនៅតែព្យាយាមទទួលយកការពិត។

Stoicism មិននិយាយថា “កុំខ្វល់” ទេ។ វានិយាយថា “ខ្វល់ពីអ្វីដែលសមនឹងការខ្វល់ ហើយរៀនទទួលយកអ្វីដែលអ្នកមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន”។

តើអាចយក Stoicism មកប្រើក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃយ៉ាងដូចម្តេច?

អ្នកមិនចាំបាច់អានសៀវភៅទស្សនវិជ្ជារាប់សិបក្បាល ឬរស់នៅដូចមនុស្សនៅសម័យរ៉ូម៉ាំង ដើម្បីអនុវត្ត Stoicism ទេ។ អ្នកអាចចាប់ផ្តើមពីទម្លាប់តូចៗ។

រៀងរាល់ព្រឹក

សួរខ្លួនឯង៖ “ថ្ងៃនេះ តើអ្វីខ្លះស្ថិតក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្ញុំ?” កំណត់អ្វីដែលអ្នកចង់ធ្វើ និងផ្តោតលើវា។

នៅពេលមានបញ្ហា

មុននឹងប្រតិកម្ម សូមឈប់បន្តិច ហើយសួរ៖ “តើខ្ញុំអាចគ្រប់គ្រងអ្វីនៅក្នុងស្ថានភាពនេះ?” បន្ទាប់មកធ្វើអ្វីដែលអ្នកអាចធ្វើបាន។

នៅពេលមានការរិះគន់

កុំប្រតិកម្មភ្លាមៗ។ សួរថា៖ “តើមានអ្វីដែលខ្ញុំអាចរៀនពីការរិះគន់នេះ?” ប្រសិនបើមាន ចូររៀន។ ប្រសិនបើមិនមាន ចូរទុកវាឱ្យកន្លងផុត។

មុនចូលគេង

ពិនិត្យមើលថ្ងៃរបស់អ្នក៖

• តើថ្ងៃនេះខ្ញុំធ្វើអ្វីបានល្អ?
• តើខ្ញុំប្រតិកម្មខ្លាំងពេកចំពោះអ្វី?
• តើខ្ញុំអាចធ្វើអ្វីឱ្យប្រសើរឡើងនៅថ្ងៃស្អែក?

ការអនុវត្តបែបនេះជាប្រចាំអាចជួយឱ្យយើងស្គាល់ខ្លួនឯងកាន់តែច្បាស់។

សេចក្តីសន្និដ្ឋាន៖ ជីវិតល្អមិនមែនជាជីវិតដែលគ្មានបញ្ហា

មនុស្សជាច្រើនគិតថា ពួកគេនឹងមានសុភមង្គលនៅពេលមានប្រាក់ច្រើន នៅពេលមានការងារល្អ នៅពេលមនុស្សគ្រប់គ្នាចូលចិត្តពួកគេ ឬនៅពេលបញ្ហាទាំងអស់ត្រូវបានដោះស្រាយ។

ប៉ុន្តែជីវិតមិនដំណើរការដូច្នេះទេ។ បញ្ហានឹងនៅតែមាន។ ភាពមិនប្រាកដប្រជានឹងនៅតែមាន។ មនុស្សខ្លះនឹងមិនយល់ពីយើង។ ផែនការខ្លះនឹងបរាជ័យ ហើយអ្វីដែលយើងស្រឡាញ់មួយចំនួនក៏មិនអាចនៅជាមួយយើងជារៀងរហូតបានដែរ។ អ្វីដែលយើងអាចផ្លាស់ប្តូរបាន គឺ របៀបដែលយើងរស់នៅជាមួយការពិតទាំងនេះ។

Stoicism បង្រៀនយើងឱ្យផ្តោតលើអ្វីដែលអាចគ្រប់គ្រងបាន ទទួលយកអ្វីដែលមិនអាចគ្រប់គ្រងបាន រស់នៅតាមគុណធម៌ និងប្រើប្រាស់ពេលវេលាដែលយើងមានឱ្យបានល្អបំផុត។ ប្រហែលជាយើងមិនអាចគ្រប់គ្រងពិភពលោកបានទេ។ ប៉ុន្តែយើងអាចរៀនគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបានកាន់តែល្អ។ ហើយប្រហែលជានោះហើយជាចំណុចសំខាន់បំផុតរបស់ Stoicism៖ យើងមិនចាំបាច់រង់ចាំឱ្យពិភពលោកក្លាយជាដូចដែលយើងចង់បាន ដើម្បីចាប់ផ្តើមរស់នៅបានល្អនោះទេ។ យើងអាចចាប់ផ្តើមពីរបៀបដែលយើងជ្រើសរើសគិត ជ្រើសរើសប្រព្រឹត្ត និងជ្រើសរើសរស់នៅចាប់ពីថ្ងៃនេះ។